66 milionów lat temu skończyła się ich epoka.

Dlaczego wciąż tak nas fascynują?

W 1971 roku polscy i mongolscy badacze dokonali niezwykłego odkrycia. Znaleźli dwa splecione ze sobą szkielety dinozaurów - Welociraptora i Protoceratopsa. Zwierzęta wyglądały tak, jakby zginęły podczas walki. Po milionach lat ich szczątki wciąż opowiadały historię tego, co mogło wydarzyć się w ostatnich chwilach ich życia.

To odkrycie pokazuje, jak wiele tajemnic wciąż kryje prehistoryczny świat. Każda odnaleziona kość, odcisk stopy czy fragment skamieniałego jaja może dostarczyć nowych informacji o zwierzętach, których nikt z nas nigdy nie zobaczy na własne oczy. Być może właśnie ta mieszanka wiedzy, tajemnicy i wyobraźni sprawia, że dinozaury są tak fascynujące.

Pomimo iż od czasów dinozaurów dzielą nas dziesiątki milionów lat, wciąż potrafią one rozpalać wyobraźnię. Szczególnie dziecięcą. I chyba każdy, kto ma w domu małego miłośnika prehistorii, dobrze o tym wie. Dziecko bez problemu wymienia nazwy, na których dorosłym plącze się język, rozpoznaje gatunki po kształcie czaszki i doskonale wie, który dinozaur miał najdłuższą szyję. A potem zadaje pytanie, na które rodzic niekoniecznie zna odpowiedź.

Tyranozaur to dopiero początek

Większość z nas kojarzy Tyranozaura, Triceratopsa czy Diplodoka. Tymczasem dinozaury były znacznie bardziej różnorodne, niż mogłoby się wydawać. Jedne ważyły kilka kilogramów, inne kilkadziesiąt ton. Niektóre miały pióra, inne imponujące pancerze, rogi albo kolce. Były wśród nich szybkie drapieżniki, ogromni roślinożercy i zwierzęta, których wygląd do dziś zaskakuje paleontologów.

I właśnie tę różnorodność pokazuje „Franek i Frajda. DINOATLAS”, nowa książka Błażeja Brzeźnego wydana przez Wydawnictwo Nauka. To Lubię.

Autor zabiera czytelników w podróż przez trias, jurę i kredę, przedstawiając zarówno najsłynniejsze dinozaury, jak i gatunki, o których większość dorosłych prawdopodobnie nigdy nie słyszała.

Poznamy choćby Kaudipteryksa, niewielkiego, częściowo opierzonego dinozaura z wachlarzem piór na ogonie. Jest też ogromny Giganotozaur, jeden z największych lądowych drapieżników, oraz Tsintaozaur, którego przez lata wyobrażano sobie z długim rogiem na głowie. Dopiero dokładniejsze badania pokazały, że naukowcy błędnie zinterpretowali fragment jego czaszki.

Ta ostatnia historia świetnie pokazuje coś, o czym warto rozmawiać z dziećmi: w nauce nie wszystko wiadomo od razu. Nowe odkrycia potrafią zmienić nasze wyobrażenie o zwierzętach, których nikt nigdy nie widział na żywo.

Jak wyglądał świat, którego już nie ma?

Dinozaury dają nam doskonały pretekst do rozmowy o historii Ziemi. Przecież trudno sobie wyobrazić, że kiedyś kontynenty były połączone w jeden ogromny ląd, klimat wyglądał zupełnie inaczej, a po świecie chodziły zwierzęta tak wielkie, że ich kości początkowo brano za szczątki stworzeń morskich.

W Dinoatlasie dzieci poznają kolejne okresy mezozoiku, dowiadują się, kiedy żyły poszczególne gatunki, gdzie odnaleziono ich szczątki, czym się żywiły i jakie osiągały rozmiary.

Przy okazji pojawiają się pytania, nad którymi można spędzić naprawdę sporo czasu. Skąd wiadomo, że dinozaur był mięsożerny? Jak naukowcy ustalają jego wielkość? Co można odczytać z pojedynczego zęba? I dlaczego niektóre dinozaury miały pióra?

Warto też pamiętać, że wiele rzeczy, które znamy z filmów, ma niewiele wspólnego z aktualną wiedzą paleontologiczną. Choćby słynne wyobrażenia Welociraptorów czy przekonanie, że wszystkie prehistoryczne gady były dinozaurami.

Dinozaura można też narysować

Błażej Brzeźny jest nie tylko autorem Dinoatlasu, ale również jego ilustratorem. We wstępie przyznaje, że przygotowanie tej książki było spełnieniem jego dziecięcych marzeń. Jak sam żartuje, gdyby miał wskazać pierwszą rzecz, którą narysował w życiu, prawdopodobnie byłby to triceratops.

Ilustracje są pełne koloru i charakteru. Autor otwarcie zaznacza, że zastosowane barwy są wytworem jego wyobraźni, ponieważ nie znamy dokładnego wyglądu większości dinozaurów.

W książce znalazły się również instrukcje rysowania różnych grup dinozaurów. Wystarczy kilka prostych kształtów, żeby krok po kroku stworzyć własnego prehistorycznego stwora.

To dobry pomysł na wspólne popołudnie. Można najpierw przeczytać o wybranym gatunku, przyjrzeć się jego budowie, a później spróbować go narysować. A jeśli dziecko postanowi dodać swojemu dinozaurowi nieco większe rogi albo wyjątkowo długi ogon? Tym ciekawsza będzie zabawa.

A gdzie podziały się kości Klopsa?

Oczywiście w całej tej prehistorycznej wyprawie nie zabrakło Franka, Frajdy, Sondy i Klopsa.

Ten ostatni ma zresztą poważny problem. Zgubił sześć swoich ukochanych zielonych kostek, które ukryły się gdzieś na stronach atlasu. Czytelników czeka więc dodatkowe zadanie - trzeba przejrzeć cały mezozoik i odnaleźć wszystkie zguby.

Taki drobiazg może sprawić, że dziecko będzie wracało do książki, ponownie oglądało ilustracje i przy okazji odkrywało szczegóły, które wcześniej umknęły jego uwadze.

A może dinozaury wcale nie zniknęły?

Na koniec warto zadać dziecku jeszcze jedno pytanie: czy wszystkie dinozaury wyginęły?

Odpowiedź może być zaskakująca, bo ich potomków spotykamy każdego dnia. Ptaki są jedyną linią dinozaurów, która przetrwała wielkie wymieranie sprzed 66 milionów lat.

Następnym razem, gdy za oknem pojawi się wróbel, gołąb albo sikorka, możecie więc przypomnieć sobie, że historia dinozaurów wcale się nie skończyła.

A jeśli po lekturze „Franek i Frajda. DINOATLAS” dziecko zacznie zastanawiać się, jak wyglądały prawdziwe dinozaury, skąd paleontolodzy wiedzą o ich istnieniu i czy gdzieś pod ziemią wciąż czekają nieodkryte szkielety, to znaczy, że książka spełniła swoje zadanie.

Kto wie, może za kilkanaście lat właśnie ono dokona kolejnego wielkiego odkrycia?